Mobbing w pracy, jak sąd ocenia sprawy o mobbing i co decyduje o wygranej w procesie

Mobbing w środowisku pracy stanowi jedną z najpoważniejszych form naruszenia praw pracownika i często jest przedmiotem sporów rozpoznawanych przez sądy pracy. Zjawisko to nierzadko bywa mylnie utożsamiane z konfliktem zawodowym, napiętą atmosferą czy wymagającym stylem zarządzania. Tymczasem w świetle przepisów Kodeksu pracy oraz ukształtowanego orzecznictwa sądowego mobbing posiada ściśle określone przesłanki, których spełnienie warunkuje odpowiedzialność pracodawcy.

Definicja mobbingu w Kodeksie pracy i jej znaczenie procesowe

Mobbing zgodnie z art. 94³ § 2 k.p. to działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko niemu, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie, ośmieszenie, izolowanie albo wyeliminowanie z zespołu.

W praktyce sądowej w Warszawie częsty błąd polega na tym, że osoby mobbingowane opisują swoją sytuację przede wszystkim emocjami. Tymczasem, aby zwiększyć szanse w procesie sądowym należy wskazać konkretne fakty odpowiadające kodeksowym przesłankom mobbingu, tj. uporczywości, długotrwałości, nękania lub zastraszania oraz skutku w sferze godności i funkcjonowania zawodowego pracownika.

Uporczywość i długotrwałość, jaka jest granica między mobbingiem a konfliktem w miejscu pracy

W procesach sądowych o mobbing sądy konsekwentnie podkreślają, że ocena „uporczywości i długotrwałości" zachowań ma charakter zindywidualizowany i musi być odnoszona do konkretnego przypadku, przy zastosowaniu obiektywizującego miernika. Celem tej analizy jest oddzielenie mobbingu od zwykłych konfliktów pracowniczych.

Ma to szczególne znaczenie, ponieważ pracodawcy bardzo często budują swoją linię argumentacji na twierdzeniach, że doszło jedynie do konfliktu, konstruktywnej krytyki pracownika lub że zachowania mieściły się w granicach dopuszczalnego stylu zarządzania, zwłaszcza w działach sprzedażowych. Presja na wynik nie legalizuje jednak poniżania, gróźb ani systematycznego dyskredytowania pracownika.

Pracodawcy próbują także podnosić „specyficzną" osobowość pracownika, która mogła spowodować jego mylne, zupełnie subiektywne ocenienie sytuacji podczas gdy, zdaniem pracodawcy nie zachodziły zachowania mobbingowe, a był to wyłącznie styl zarządzania zespołem.

Sprawca mobbingu a odpowiedzialność pracodawcy

Nierzadko zdarza się, że zachowania mobbingowe pochodzą od osoby funkcjonującej w środowisku pracy, lecz formalnie związanej z innym podmiotem. Jest to częsta sytuacja w realiach biznesowych w Warszawie, zwłaszcza w rozbudowanych strukturach grup kapitałowych, przy wspólnych biurach lub gdy faktyczny wpływ na pracowników wywiera osoba ze spółki powiązanej, tzw. „centrali".

Odpowiedzialność pracodawcy w sprawach o mobbing nie wynika tylko z tego, że to on osobiście dopuszcza się mobbingu, lecz z faktu, że nie przeciwdziała mobbingowi, mimo istnienia ustawowego obowiązku w tym zakresie. Oznacza to, że nawet jeżeli sprawca nie jest formalnym przełożonym albo nie pozostaje w bezpośrednim stosunku pracy z tym samym pracodawcą, nie zwalnia to pracodawcy z odpowiedzialności, jeżeli mobbing występuje w środowisku wykonywania pracy.

Znaczenie reakcji pracodawcy na sygnały o mobbingu

W tego typu postępowaniach sądy przywiązują także wagę do tego, czy pracodawca miał wiedzę o zachowaniach mobbingowych oraz czy wdrożył skuteczne działania ochronne. W sporach o mobbing znaczenie ma bowiem nie tylko to, co robił sprawca, ale również to, co zrobił lub czego nie zrobił pracodawca po uzyskaniu informacji o mobbingu. Kodeks pracy nakłada bowiem na pracodawcę konkretny obowiązek przeciwdziałania mobbingowi. Brak procedur antymobbingowych nie stanowi argumentu obronnego pracodawcy, lecz przeciwnie bywa często oceniany przez Sąd jako okoliczność świadcząca o braku realnego zabezpieczenia środowiska pracy.

Dowody w sprawach o mobbing, co decyduje o wygranej

W praktyce procesowej najmocniejszym dowodem są dokumenty, w szczególności korespondencja mailowa i inna komunikacja służbowa, z której wynika publiczne podważanie kompetencji pracownika, jego ośmieszanie lub budowanie negatywnej narracji skierowanej w pracownika. Dokumenty mają istotną wartość dowodową, ponieważ pokazują nie tylko treść wypowiedzi, lecz także kontekst, daty, krąg odbiorców oraz skalę oddziaływania.

Kolejnym istotnym dowodem są zeznania świadków, którzy potwierdzają niewłaściwe, agresywne zachowania, takie jak np. krzyk, groźby, wulgarność, atmosferę strachu czy fakt, że podobne zachowania dotykały również innych pracowników. Mobbing jest bowiem procesem, a nie pojedynczym incydentem. Z tego względu istotniejsza od liczby powołanych w sprawie świadków jest ich „jakość" czyli zdolność do precyzyjnego opisania zdarzeń.

Jeżeli pracownik dochodzi od pracodawcy zapłaty zadośćuczynienia, musi wykazać, że mobbing wywołał u niego rozstrój zdrowia. Dowód ten przeprowadzany jest m.in poprzez opinie biegłych przede wszystkim z zakresu psychiatrii i psychologii, które potwierdzają zarówno istnienie zaburzeń, jak i związek przyczynowy z sytuacją w pracy. Skrupulatne dokumentowanie leczenia ma w tym zakresie istotne znaczenie procesowe.

Zadośćuczynienie za mobbing - kryteria ustalania wysokości

Wysokość zadośćuczynienia w sprawach o mobbing nie wynika z tabel czy wykresów stosowanych przez sąd. Sąd indywidualnie ocenia rozmiar krzywdy, czas trwania naruszeń, ich intensywność oraz trwałość skutków w życiu zawodowym i osobistym pracownika. W orzecznictwie podkreśla się, że zadośćuczynienie powinno mieć charakter realnie kompensacyjny, a nie jedynie symboliczny.

Jak realnie zwiększyć szanse wygranej w sprawie o mobbing

Osoba mobbingowana w Warszawie, która zamierza skutecznie dochodzić roszczeń, powinna przedstawić spójną chronologię zdarzeń, zabezpieczyć dokumenty oraz zgłaszać problem pracodawcy w sposób rzeczowy i procesowo użyteczny – o ile to możliwe pisemnie. Należy pamiętać, że nie każda nieuprzejmość czy konflikt stanowi mobbing, a narracja procesowa musi od początku odpowiadać definicji kodeksowej. Jeśli doświadczasz mobbingu w pracy i potrzebujesz wsparcia prawnego, skontaktuj się z naszą kancelarią – oferujemy profesjonalną pomoc w sprawach pracowniczych.