PIP zyska nowe narzędzie – ustalenie stosunku pracy decyzją administracyjną

Projekt nowelizacji przepisów dotyczących funkcjonowania Państwowej Inspekcji Pracy wprowadza istotną zmianę w kwestii jej uprawnień. Dotychczas kompetencje organu ograniczały się przede wszystkim do działań kontrolnych oraz inicjowania postępowań sądowych. Nowe regulacje przewidują natomiast przyznanie inspektorom pracy uprawnienia do samodzielnego ustalenia stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej. Zmiana ta stanowi istotne odejście od dotychczasowego modelu, w którym rozstrzygnięcie w tym zakresie pozostawało wyłączną kompetencją sądu pracy.

Nowe uprawnienia inspektora pracy – na czym polega zmiana?

Zgodnie z projektowanymi przepisami, w sytuacji stwierdzenia naruszeń polegających na nieprawidłowym zastąpieniu umowy o pracę umową cywilną, inspektor pracy będzie uprawniony do wydania decyzji ustalającej istnienie stosunku pracy. Projektowane rozwiązanie nie wprowadza nowej definicji stosunku pracy, lecz zmienia sposób jej egzekwowania. Ocena, czy w danym przypadku dochodzi do nawiązania stosunku pracy, nadal opiera się na przesłankach wynikających z przepisów Kodeksu pracy, w szczególności wykonywaniu pracy pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę oraz za wynagrodzeniem. Nowością pozostaje natomiast przyznanie organowi administracji publicznej kompetencji do władczego ukształtowania sytuacji prawnej stron stosunku zatrudnienia, bez konieczności uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. O tym, jak istotne znaczenie dla oceny relacji między stronami ma forma jej nawiązania, można przeczytać w artykule „Formy umowy – czy forma pisemna zawsze jest konieczna?”.

Mechanizm dwuetapowy – polecenie usunięcia naruszeń, a dopiero potem decyzja

Mechanizm wprowadzany przez projekt ma charakter dwuetapowy. W pierwszej kolejności organ będzie zobowiązany do wydania polecenia usunięcia stwierdzonych naruszeń. Dopiero brak realizacji tego polecenia przez podmiot zatrudniający będzie stanowił podstawę do wydania decyzji administracyjnej ustalającej istnienie stosunku pracy. Takie ujęcie ma zapewnić proporcjonalność ingerencji organu i pozostawić podmiotowi zatrudniającemu możliwość samodzielnego doprowadzenia stanu faktycznego do zgodności z przepisami prawa pracy bez konieczności wydawania władczego rozstrzygnięcia.

Odwołanie od decyzji – termin miesiąca i odroczona wykonalność

Od decyzji wydanej przez inspektora pracy będzie przysługiwać odwołanie do sądu, składane w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Okręgowego Inspektora Pracy. Decyzja stanie się wykonalna dopiero po upływie terminu do wniesienia odwołania albo po jej prawomocnym utrzymaniu w mocy przez sąd. Oznacza to, że pracodawca zachowuje realną możliwość kwestionowania ustaleń organu na drodze sądowej, zanim rozstrzygnięcie wywoła skutki prawne. Z perspektywy zachowania terminów warto pamiętać o regułach opisanych w artykule „Terminy procesowe w postępowaniu cywilnym”.

Zabezpieczenie sądowe – ochrona pracownika na czas postępowania

Projekt przewiduje również wprowadzenie szczególnej konstrukcji zabezpieczenia w sprawach dotyczących ustalenia stosunku pracy oraz odwołań od decyzji inspektora pracy. Sąd będzie uprawniony do udzielenia zabezpieczenia polegającego w szczególności na objęciu osoby wykonującej pracę ochroną właściwą dla stosunku pracy, w tym ochroną przed rozwiązaniem stosunku prawnego. Podstawą udzielenia zabezpieczenia ma być uprawdopodobnienie istnienia stosunku pracy. Rozwiązanie to ma ograniczyć ryzyko wykorzystywania przewlekłości postępowania do wypchnięcia osoby kwestionującej charakter zatrudnienia poza relację zawodową jeszcze przed jej finalnym rozstrzygnięciem.

Interpretacje indywidualne Głównego Inspektora Pracy – gwarancja dla pracodawcy

Istotnym elementem projektowanych zmian jest wprowadzenie instytucji interpretacji indywidualnych wydawanych przez Głównego Inspektora Pracy. Interpretacje te mają zapewniać ochronę podmiotom zatrudniającym, zwiększać pewność prawną w zakresie oceny charakteru łączącego strony stosunku oraz umożliwiać ograniczenie ryzyka związanego z ewentualną kontrolą. Wydana interpretacja będzie wiążąca dla Państwowej Inspekcji Pracy, a podmiot, który zastosuje się do jej treści, nie poniesie negatywnych konsekwencji prawnych w zakresie objętym jej rozstrzygnięciem. W praktyce instytucja ta może odgrywać rolę zbliżoną do funkcji interpretacji znanych z prawa podatkowego, dając przedsiębiorcom narzędzie do uprzedniego wyjaśnienia wątpliwości kwalifikacyjnych dotyczących zawieranych umów.

Konsekwencje dla pracodawców – jak przygotować się na zmianę?

Z perspektywy podmiotów zatrudniających projektowane zmiany oznaczają konieczność ponownej weryfikacji modeli współpracy opartych na umowach cywilnoprawnych, w szczególności tam, gdzie sposób wykonywania zadań zbliża się do warunków typowych dla stosunku pracy. Każdorazowa ocena charakteru prawnego łączącego strony stosunku zatrudnienia powinna być dokonywana z uwzględnieniem rzeczywistego sposobu wykonywania pracy oraz aktualnych kierunków interpretacyjnych wynikających z praktyki organów kontrolnych. W razie wątpliwości warto rozważyć skorzystanie z instytucji interpretacji indywidualnej, a w przypadku otrzymania polecenia usunięcia naruszeń – niezwłocznie ocenić jego zasadność i podjąć decyzję o ewentualnym dostosowaniu zatrudnienia lub przygotowaniu się do procedury odwoławczej.

Podsumowanie – nowy model egzekwowania stosunku pracy

Projektowana nowelizacja istotnie zmienia rolę Państwowej Inspekcji Pracy w sporach dotyczących kwalifikacji zatrudnienia. Inspektor pracy zyska realne narzędzie władczego ustalania stosunku pracy, a pracownikowi łatwiej będzie uzyskać ochronę charakterystyczną dla stosunku pracy już na etapie postępowania. Jednocześnie pracodawca zachowuje pełną możliwość obrony swojego stanowiska w postępowaniu sądowym, a instytucja interpretacji indywidualnych pozwoli ograniczyć ryzyko związane z odmienną oceną charakteru zatrudnienia. Jeżeli prowadzisz działalność w Warszawie lub okolicach i potrzebujesz pomocy w analizie umów z osobami współpracującymi albo w postępowaniu z zakresu prawa pracy, skontaktuj się z naszą kancelarią.