Rozwód bez orzekania o winie – przebieg rozprawy

Rozwód bez orzekania o winie, przy zgodnym stanowisku małżonków, bywa postrzegany jako postępowanie szybkie i nieskomplikowane. W praktyce sądowej w Warszawie należy jednak podkreślić, że nawet w sprawach zgodnych sąd nie jest związany wyłącznie wolą stron i każdorazowo dokonuje samodzielnej oceny, czy spełnione zostały ustawowe przesłanki rozwiązania małżeństwa, a w przypadku posiadania przez małżonków małoletnich dzieci czy proponowane przez nich ustalenia odpowiadają ich dobru. Kompleksowe informacje o procesie rozwodowym znajdziesz na naszej stronie Pomoc Prawna w Rozwodach.

Podstawową przesłanką orzeczenia rozwodu jest stwierdzenie zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego, obejmującego zerwanie więzi emocjonalnej, fizycznej oraz gospodarczej. Zgoda małżonków na rozwód bez orzekania o winie nie zwalnia sądu z obowiązku zbadania czy rozkład ten rzeczywiście nastąpił i czy ma charakter trwały, a więc czy nie istnieją realne perspektywy powrotu stron do wspólnego pożycia.

Postępowanie rozwodowe rozpoczyna się od złożenia pozwu o rozwód. W pozwie, oprócz żądania rozwiązania małżeństwa bez orzekania o winie, strony powinny przedstawić swoje stanowisko w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem, ustalenia miejsca jego zamieszkania, kontaktów z drugim rodzicem oraz obowiązku alimentacyjnego. Szczegółowy przewodnik po przygotowaniu pozwu znajdziesz w artykule „Jak przygotować pozew o rozwód - krok po kroku". W sytuacji, gdy rodzice zawarli porozumienie wychowawcze, zasadnym jest jego załączenie do pozwu, co pozwala sądowi na ocenę realności proponowanych rozwiązań.

Po doręczeniu pozwu drugiemu małżonkowi i złożeniu odpowiedzi na pozew sąd wyznacza termin rozprawy. W sprawach, w których stanowiska stron są zgodne, bardzo często postępowanie kończy się na jednej rozprawie. Pomimo zgodności małżonków, formalnie jeden z nich występuje w charakterze powoda, a drugi w charakterze pozwanego, co determinuje porządek czynności procesowych na sali rozpraw.

Na wstępie rozprawy sąd dokonuje weryfikacji tożsamości stron, ustala ich dane osobowe oraz pyta czy strony podtrzymują swoje stanowiska zawarte w pismach procesowych. Sąd może zapytać, czy od momentu złożenia pozwu lub odpowiedzi na pozew nastąpiły jakiekolwiek zmiany w stanowisku stron.

Jeżeli małżonkowie posiadają małoletnie dzieci, sąd co do zasady bada ich sytuację opiekuńczo-wychowawczą. Celem tej części postępowania jest ustalenie czy rozwód rodziców nie naruszy dobra dziecka oraz czy jego potrzeby (materialne i emocjonalne) pozostaną właściwie zabezpieczone. W praktyce sąd w Warszawie może relatywnie ogólnie przesłuchać świadka na okoliczność sytuacji opiekuńczo wychowawczej dziecka.

Następnie sąd przechodzi do przesłuchania stron. W pierwszej kolejności przesłuchiwany jest powód, a następnie pozwany. Pytania sądu koncentrują się na momencie i przyczynach rozpadu małżeństwa oraz na ustaleniu, czy rozkład pożycia ma charakter zupełny i trwały. Sąd ustala m.in. od kiedy strony nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, czy między małżonkami istnieje jeszcze więź emocjonalna lub fizyczna oraz czy strony widzą szanse na ratowanie małżeństwa.

Istotną częścią przesłuchania stron są pytania dotyczące małoletniego dziecka. Sąd ustala, przy którym z rodziców dziecko mieszka na stałe, jak wygląda sprawowanie codziennej opieki, w jaki sposób realizowane są kontakty z drugim rodzicem oraz czy dziecko utrzymuje z nim regularną i stabilną więź. Badane są również kwestie związane z edukacją dziecka, jego stanem zdrowia oraz potrzebami rozwojowymi. Jeżeli rodzice zgodnie wnoszą o pozostawienie im pełnej władzy rodzicielskiej i przedstawiają logiczny, spójny model opieki, sąd zazwyczaj akceptuje takie rozwiązanie.

W zakresie alimentów sąd bada czy proponowana przez strony wysokość odpowiada usprawiedliwionym potrzebom dziecka oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym rodzica zobowiązanego. Nawet przy zgodnym stanowisku stron sąd nie zatwierdza alimentów automatycznie, lecz ocenia, czy nie są one rażąco zaniżone lub nieadekwatne do realiów rodzica. Więcej o zasadach ustalania alimentów przeczytasz w artykule „Jak sąd ustala wysokość alimentów na dziecko?".

W sprawach zgodnych sąd nie przeprowadza rozbudowanego postępowania dowodowego i nie dopuszcza dowodu z opinii biegłych OZSS, o ile nie powstaną wątpliwości co do sytuacji dziecka. Po przeprowadzeniu przesłuchania stron i ustaleniu, że wszystkie kwestie dotyczące małoletniego zostały uregulowane w sposób zgodny z jego dobrem, sąd zamyka rozprawę i po naradzie ogłasza wyrok.

Wyrok w tego rodzaju sprawach obejmuje rozwiązanie małżeństwa przez rozwód bez orzekania o winie, rozstrzygnięcie w przedmiocie władzy rodzicielskiej, ustalenie miejsca zamieszkania dziecka, ewentualne uregulowanie kontaktów oraz zasądzenie alimentów. Jeżeli żadna ze stron nie składa wniosku o sporządzenie uzasadnienia, wyrok uprawomocnia się po upływie około tygodnia. W praktyce sądowej w Warszawie oraz w innych miastach tego rodzaju postępowania, przy zgodności stron i braku komplikacji, mogą zakończyć się stosunkowo szybko.