Kiedy możesz bezkosztowo zrezygnować z wyjazdu? Nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności w praktyce

Zasadnicze znaczenie w sytuacjach nadzwyczajnych ma art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Przepis ten przewiduje możliwość odstąpienia od umowy o udział w imprezie turystycznej przed jej rozpoczęciem bez ponoszenia opłaty za odstąpienie, jeżeli w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie występują nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności mające znaczący wpływ na realizację imprezy turystycznej lub przewóz podróżnych do miejsca docelowego. Podróżny może żądać wyłącznie zwrotu wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej, bez odszkodowania lub zadośćuczynienia w tym zakresie.

Czym są nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności?

Pojęcie „nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności" można definiować jako sytuacje wynikające z działań siły wyższej, których skutków nie można było przewidzieć nawet przy zachowaniu należytej staranności. W praktyce mogą to być m.in.:

• działania zbrojne i konflikty międzynarodowe
• poważne zagrożenia dla bezpieczeństwa
• zamknięcie przestrzeni powietrznej
• katastrofy naturalne
• decyzje organów władzy publicznej uniemożliwiające realizację świadczenia zgodnie z umową

Może to polegać na faktycznej niemożliwości odbycia lotu, braku dostępu do infrastruktury turystycznej albo realnym zagrożeniu dla zdrowia i życia uczestników. Adwokaci specjalizujący się w prawie cywilnym w Warszawie podkreślają, że kluczowe znaczenie ma obiektywny wpływ tych okoliczności na wykonanie umowy. Więcej na temat samego mechanizmu odstąpienia od umowy przeczytasz w naszym artykule „Kiedy podróżny może bez opłat odstąpić od umowy z biurem podróży?".

Subiektywne obawy a obiektywna niemożliwość realizacji umowy

Nie wystarczy subiektywne poczucie zagrożenia podróżnego. Konieczne jest wykazanie, że realizacja imprezy turystycznej zgodnie z uzgodnionymi warunkami stała się niemożliwa albo istotnie utrudniona. W takim przypadku organizator ma obowiązek zwrotu wszystkich dokonanych wpłat w terminie 14 dni od dnia rozwiązania umowy (art. 47 ust. 6 ustawy).

Przykładem sytuacji spełniającej te przesłanki jest podniesienie przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych stopnia bezpieczeństwa do najwyższego poziomu wraz z wezwaniem do natychmiastowego opuszczenia terytorium danego państwa, połączone z zamknięciem przestrzeni powietrznej i masowym odwoływaniem lotów. W takim przypadku dochodzi do obiektywnej destabilizacji warunków realizacji imprezy turystycznej. Taka sytuacja, która miała miejsce 25 lutego 2026 r. jest w pełni zasadna, aby móc powoływać się na art. 47 ust. 4 niniejszej ustawy. Szczegółowo tę problematykę omawiamy w artykule „Konflikt zbrojny a umowa z biurem podróży".

Regulamin biura podróży a uprawnienia ustawowe

Warto podkreślić, że zawierana umowa o udział w imprezie turystycznej oraz dołączony do niej regulamin powinny precyzyjnie określać prawa i obowiązki podróżnego i organizatora. Regulamin nie może ograniczać uprawnień przyznanych podróżnemu w ustawie. Postanowienia mniej korzystne dla podróżnego niż przepisy ustawy są nieważne z mocy prawa, a w ich miejsce stosuje się przepisy ustawowe.

W praktyce oznacza to, że nawet jeżeli regulamin przewiduje określoną opłatę rezygnacyjną, nie może ona zostać naliczona w sytuacji, w której spełnione są przesłanki z art. 47 ust. 4 ustawy. Kancelarie prawne w Warszawie prowadzące tego rodzaju sprawy regularnie spotykają się z próbami naliczania opłat rezygnacyjnych pomimo zaistnienia okoliczności nadzwyczajnych. Jeśli organizator odmawia zwrotu środków, warto zapoznać się z zasadami dotyczącymi form składania oświadczeń woli, aby prawidłowo udokumentować odstąpienie.

Ciężar dowodu i rola komunikatów MSZ

W przypadku regionów objętych działaniami zbrojnymi lub bezpośrednim zagrożeniem bezpieczeństwa, a także w sytuacji czasowego zamknięcia lotnisk czy przestrzeni powietrznej, może dojść do obiektywnej niemożliwości realizacji imprezy turystycznej zgodnie z warunkami umowy. Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar wykazania istnienia nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności spoczywa na stronie, która się na nie powołuje. Jednocześnie organizator, odmawiając zwrotu środków, powinien wykazać, że realizacja imprezy była możliwa zgodnie z umową.

Ocena ta ma charakter obiektywny i powinna uwzględniać aktualne komunikaty organów państwowych, w tym ostrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa wydawane przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Nie każde jednak ostrzeżenie MSZ automatycznie uzasadnia odstąpienie bez kosztów. Istotne znaczenie mają komunikaty najwyższego stopnia zagrożenia lub formalne zakazy podróży, zwłaszcza gdy towarzyszą im faktyczne ograniczenia transportowe.

Jeżeli przewóz do miejsca docelowego jest wstrzymany albo znacząco utrudniony, a bezpieczeństwo uczestników nie może zostać zapewnione w standardzie wynikającym z umowy, powstaje podstawa do zastosowania art. 47 ust. 4 ustawy.

Ryzyko prowadzenia działalności a ochrona podróżnego

Ustawa opiera się na założeniu, że ryzyko wystąpienia nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności nie może być przerzucane na podróżnego. Organizator jako profesjonalista ponosi ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej w określonym otoczeniu geopolitycznym i gospodarczym. Istotne jest, że odstąpienie w trybie art. 47 ust. 4 ustawy nie stanowi sankcji wobec organizatora, lecz ma na celu zapewnienie ochrony podróżnych w sytuacjach nadzwyczajnych. Podróżni w Warszawie i w całej Polsce mogą korzystać z tego uprawnienia na jednakowych zasadach.

Podsumowanie – kiedy przysługuje bezkosztowe odstąpienie

Reasumując, art. 47 ust. 4 ustawy o imprezach turystycznych znajduje zastosowanie w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak konflikt zbrojny, zamknięcie przestrzeni powietrznej czy formalny zakaz podróży, o ile zdarzenia te znacząco wpływają na realizację imprezy turystycznej lub przewóz do miejsca docelowego. Bezkosztowe odstąpienie nie jest konsekwencją subiektywnej obawy, lecz obiektywnej niemożliwości albo istotnego utrudnienia wykonania umowy.

W takich przypadkach organizator zobowiązany jest do zwrotu pełnej ceny imprezy w terminie 14 dni, a regulamin nie może ograniczać tego uprawnienia. Każdorazowo konieczna jest analiza konkretnego stanu faktycznego, gdyż dopiero zestawienie wszystkich elementów pozwala ustalić, czy spełnione zostały ustawowe przesłanki zastosowania art. 47 ust. 4 ustawy. Jeżeli potrzebujesz pomocy w dochodzeniu swoich praw wobec biura podróży, skontaktuj się z naszą kancelarią – prowadzimy tego rodzaju sprawy w Warszawie i na terenie całej Polski.