Brak zgody rodzica w istotnych sprawach dziecka – kiedy rozstrzyga sąd opiekuńczy?

Władza rodzicielska co do zasady przysługuje obojgu rodzicom i obejmuje obowiązek oraz prawo wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka, a także jego wychowania z poszanowaniem godności i praw dziecka. Jednakże często pojawia się błędne przekonanie, że posiadanie pełnej władzy rodzicielskiej uprawnia każdego z rodziców do samodzielnego podejmowania wszelkich decyzji dotyczących małoletniego. Tymczasem w sprawach istotnych dla dziecka obowiązuje zasada współdziałania rodziców.

Zgodnie z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie. Jeżeli pomiędzy nimi nie ma porozumienia, rozstrzyga sąd opiekuńczy. Oznacza to, że żaden z rodziców nie może samodzielnie podejmować decyzji dotyczących najważniejszych kwestii związanych z życiem dziecka wyłącznie z tego powodu, że dziecko na co dzień pozostaje pod jego pieczą.

Do spraw istotnych dla dziecka zalicza się między innymi wybór szkoły lub przedszkola, zmianę placówki edukacyjnej, wybór sposobu leczenia, podjęcie terapii, wyrobienie paszportu, zmianę miejsca pobytu dziecka czy wyjazdy zagraniczne o istotnym charakterze. Katalog tych spraw nie ma charakteru zamkniętego, a każdorazowo ocena zależy od okoliczności konkretnej sprawy oraz wpływu danej decyzji na sytuację małoletniego.

W przypadku braku zgody pomiędzy rodzicami możliwe jest wystąpienie do sądu opiekuńczego z wnioskiem o rozstrzygnięcie konkretnej kwestii dotyczącej dziecka. Właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich, właściwy ze względu na miejsce zamieszkania małoletniego.

Postępowanie to nie prowadzi zazwyczaj do ograniczenia ani pozbawienia władzy rodzicielskiej drugiego rodzica. Celem sądu jest rozstrzygnięcie konkretnego sporu, którego rodzice nie są w stanie samodzielnie rozwiązać. W zależności od okoliczności sąd może przykładowo wyrazić zgodę na zmianę szkoły, podjęcie określonego leczenia, terapii lub wydanie dokumentu paszportowego.

Przy rozpoznawaniu sprawy sąd kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka, które stanowi nadrzędną zasadę prawa rodzinnego. Z tego względu istotny jest materiał dowodowy przedstawiony przez rodziców. W zależności od przedmiotu sprawy mogą to być między innymi opinie psychologiczne, dokumentacja medyczna, zaświadczenia lekarskie, stanowiska placówek edukacyjnych czy inne dokumenty pozwalające ocenić, które rozwiązanie najlepiej zabezpiecza interes małoletniego.

W praktyce zdarzają się również sytuacje, w których jeden z rodziców nie kwestionuje merytorycznie proponowanego rozwiązania, lecz utrudnia jego realizację poprzez odmowę podpisania wymaganych dokumentów albo brak współpracy przy załatwianiu formalności. Takie działania również uzasadniają skierowanie sprawy do sądu opiekuńczego.

W sprawach wymagających pilnego rozstrzygnięcia zasadne może być równoczesne złożenie wniosku o udzielenie zabezpieczenia. Dotyczy to w szczególności sytuacji związanych z koniecznością niezwłocznego rozpoczęcia leczenia, terapii czy podjęcia nauki w nowej placówce. Udzielenie zabezpieczenia pozwala na tymczasowe uregulowanie danej kwestii jeszcze przed zakończeniem postępowania i zapobiega negatywnym skutkom przewlekłości postępowania dla dziecka.

Brak porozumienia pomiędzy rodzicami w sprawach istotnych dla dziecka nie oznacza zatem, że jeden z nich może samodzielnie narzucić swoje stanowisko. Ustawodawca przewidział mechanizm pozwalający na rozstrzygnięcie sporu przez sąd opiekuńczy, którego zadaniem jest wybór rozwiązania najlepiej odpowiadającego dobru małoletniego oraz jego prawidłowemu rozwojowi.